​​

Statement : | دری‎, English, Français

د ۱۸(۲) مادې پر بنسټ د ګړندي حکم تر لاسه کولو لپاره د غوښتنلیک وړاندې کولو نه وروسته د نړیوالې جنایي محکمې د څارنوال کریم ا.ا. خان بیانیه، چې د افغانستان د وضعیت په اړه د تحقیقاتو د بیا پیلولو اجازه غواړي


نن ورځ، ما د نړیوالې جنایي محکمې ('آی سی سی' یا 'محکمې') دوهم دیوان ته د ګړندي حکم ترلاسه کولو لپاره غوښتنلیک وړاندې کړ چې زما دفتر ته اجازه ورکړي تر څو د افغانستان اسلامي جمهوریت ("افغانستان") د وضعیت په اړه خپل تحقیقات بیا پیل کړي.

په ۵ مارچ ۲۰۲۰ (۱۵ کب ۱۳۹۸) نېټه، د اسیناف دیوان زما دفتر ته واک ورکړ چې هر هغه ناوړه ادعا شوي جرمونه و څېړي کوم چې د ۱ جولای ۲۰۰۲ (۱۰ سرطان ۱۳۸۱) نیټې راهیسې د افغانستان د وضعیت په چوکاټ کې تر سره شوي دي. په ۲۶ مارچ ۲۰۲۰ (۷ حمل ۱۳۹۹)، د افغانستان دولت د روم د اساسنامې ۱۸(۲) مادې له مخې غوښتنه وکړه، چې څارنوال دې د افغانستان د وضعیت په اړه څیړنې افغان ملي چارواکو ته راجع کړي. زما دفتر بیا وروسته د افغانستان د غوښتنې په پام کې نیولو سره د همدې قانون له مخې خپلې څیړنې وځنډولې. مونږ د افغان چارواکو سره د بشپړونکي (د هېواد محکمو ته لومړیتوب ورکولو او په ګډه کار کولو) اصل په پام کې نیولو سره د قربانيانو او اغیزمنو ټولنو لپاره د حساب ورکونې د پیاوړتیا په موخه د احتمالي تحقیق د بار شریکولو په برخه کې کار کولو ته دوام ورکړ. زه له دې فرصت نه په ګټه اخیستنې سره غواړم د ۱۵ آګست ۲۰۲۱ (۲۴ اسد ۱۴۰۰) نېټې څخه دمخه د دفتر سره د افغانستان د حکومت د رغنده همکارۍ او هڅو څخه چې موخه یې د روم اساسنامې د ژمنو عملي کول و ستاینه وکړم.

په افغانستان کې وروستي پرمختګونه او په ملي چارواکو کې بدلون، زموږ د ځنډولو غوښتنې دوامداره ارزونې لپاره د شرایطو د پام وړ بدلون استازیتوب کوي. حالاتو ته په دقت سره کتلو نه وروسته، زه دې پایلې ته رسیدلی یم چې اوس وخت په افغانستان کې د پنځمې مادې جرمونو په اړه د اصلي او مؤثرو داخلي تحقیقاتو امکان شتون نلري. د همدې موندنې په اساس اوسنی غوښتنلیک وړاندې شوی دی.

دا کار دا وړاندیز نه کوي چې په افغانستان کې به هیڅکله د مناسب او مؤثرو قضایي پروسو شتون امکان ونلري چې د اساسنامې سره سم د دولت د چارواکو لخوا ترسره شي. که څه هم اوس مهال دا پروسه په افغانستان کې شتون نلري. زه لیوال یم چې د بشپړونکي (د هېواد محکمو ته لومړیتوب ورکولو او په ګډه کار کولو) اصل سره سم به د ملي چارواکو سره کار وکړم.

د واک راکولو په صورت کې به زه د خپل تحقیق د بیا پیلېدو په چمتو کولو کې د محکمې په قضایي حوضه کې د جرمونو اندازې او ماهیت چې د نړۍ په بیلابیلو برخو کې د ترسره کېدو په حال کې دې یا ترسره شوي دي، او د هغو محدودو منابعو څخه چې زما دفتر سره موجودې دي خبر یم. له همدې امله ما پریکړه وکړه چې په افغانستان کې د خپل دفتر څیړنې په هغو جرمونو متمرکزې کړم چې ادعا کیږي د طالبانو او د داعش د خراسان څانګې ("IS-K") له خوا ترسره شوي دي او د دې تحقیق نورو اړخونو ته لومړیتوب ور نکړم. د طالبانو او داعش لخوا د ادعا شويو جرمونو شدت، اندازه او دوامداره ډول چې په کښې په ملکي وګړو د بې توپیره بریدونو تورونه، غیرقانوني اعدامونه، د ښځو او نجونو ځورول، د ماشومانو پروړاندې جرمونه او نور جرمونه چې په پراخه کچه ملکي وګړو باندې اغیزه کوي شامل دي، زما د دفتر پوره تمرکز او مناسب منابعو ته اړتیا لري، تر څو مونږ وکولای شو د باور وړ دوسیي چمتو کړو چې په محکمه کې د معقول شک څخه پرته ثابتې شي.

د داعش د خراسان څانګې ("IS-K") او همدارنګه د طالبانو لخوا جرمونو ته د لومړیتوب ورکولو تصمیم نیولو کې، زه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د وروستی غندنې څخه یادونه کوم چې "په افغانستان کابل کې د حامد کرزي نړیوال هوایی ډګر ته نږدې د ۲۶ آکست ۲۰۲۱ (۴ سنبله ۱۴۰۰) نېټې ناوړه بریدونه چې مسولیت یې د داعش خراسان څانګې په غاړه اخیستی، غندلي دي" او دا هم په یاد ولرئ چې دې شورا په ډیری پریکړه لیکونو کې د داعش ترهګریز فعالیتونه نړیوالې سولې او امنیت ته نړیوال ګواښ ګڼلې دی.

د تحقیق هغو اړخونو ته په پام کې نیولو سره چې لومړیتوب ندی ورکړل شوی، زما دفتر به تر خپله حده د شواهدو رامنڅته کېدو او ساتنې مسولیتونو په برخه کې فعال وي او د بشپړونکي (د هېواد محکمو ته لومړیتوب ورکولو او په ګډه کار کولو) اصل په چوکاټ کې به د حساب ورکونې هڅو ته هم وده ورکړي.

په افغانستان کې د وضعیت په اړه زما د ۱۷ آګست ۲۰۲۱ (۲۶ اسد ۱۴۰۰) نېټې په بیانیه کې، ما د محکمې په قضایي حوضه کې د روانو جرمونو تورونو په اړه خپله ژوره اندیښنه څرګنده کړه، او زه دې ته ژمن یم چې له ټولو هغو مناسبو منابعو څخه چې زمونږ په لاس کې دي کار واخلم تر څو خپلواکه او بې طرفه تحقیقات تر سره شي. په افغانستان کې قربانیان او ژوندي پاتې شوي کسان هم له دې څخه پرته بل څه نه غواړي.

زه له دې فرصت نه په ګټه اخیستنې سره د دې یادونه کوم چې یوازې څو ورځې وړاندې په ۲۲ سپتمبر ۲۰۲۱ (۳۱ سنبله ۱۴۰۰) نېټه، مونږ د ملګرو ملتونو د سولې نړیواله ورځ، د نړیوال اوربند او عدم تشدد کلنۍ ورځ، ولمانځله. لکه څنګه چې زه دا بیانیه لیکم، د نړۍ په بیلابیلو برخو کې د مختلفو دولتي او غیر دولتي لوبغاړو لخوا جرمونه تر سره کیږي. زما دفتر به هڅه وکړي تر څو دا دوسیي د مختلفو عواملو پراساس لکه د ادعا شويو جرمونو شدت او اندازه او زمونږ په لاس کې ټولو منابعو ته په پاملرنې سره درجه بندي او د لومړیتوب په ورکولو سره دا دنده بشپړه کړي.

د منابعو په پام کې نیولو نه پرته، هرې شخړې ته ټولې خواوې، او ټول لوبغاړي باید په دې کې هېڅ شک و نکړي چې د روم اسانامې او د دودیز نړیوال قانون لاندې، د جنګي جرمونو یا د بشریت پروړاندې جرمونو لپاره د قانون هیڅ محدودیت شتون نلري. دا ناوړه او جرمي کړنې باید سمدستي ودریږي او د هغو اصولو د پلې کولو لپاره چې ۷۵ کاله دمخه په نورمبرګ کې رامینځته شوي، تحقیقات پیل شي، او پخپله د بشریت اساسي مسؤلیتونو ته درناوی وشي.

سرچینه: د څارنوال دفتر  اړیکه: [email protected]

Source : Office of the Prosecutor