​​

Statement : | Lingála, English, Français

Tënë tî nyângâ tî Fatou Bensoundä, Procureur tî CPI nà ndö tî ngbanga sô à juge tî Chambre tî appel âlà fâ nà ndö tî Jean Pierre Bemba Gombo sô sï à zï tënêkpälê kwé naà liî tî lo wala acquittement


A mbëtï limon nâ tî mängö nà mê
YouTube (tî bängö nî)
Vidéo (MPEG-4) sô à lîngbi tî télécharger nî
Audio (MPEG-3) tî tènè à télécharger nî

Mbï bâà ndo mbïrîmbîrî nà ndö tî dëngö ngbàngà sô â majorité tî â juge tî Chambre tî appel ti Kötâ Dàafängö ngbàngà tî Ndö tî dunîa Mobimbà (« CPI » wàlà « Kötä Dàngbàngà ») âlà dë nà vendredi sô à hön sô, sô sï à zî â tênêkpâlë wàlà à acquitté pàkàrà Jean Pierre Bemba Gombo nà légé tî â zînon wàlà â crime tî birä na a crime sô a sâra na tere tî gbâ tî â zo, sô lanî a bi na lï tî lo.

Yé à yèkè polèlé sô â turûgù tî paàkàra Bemba âlà bi â kötâ crime mîngi nà yâ tî ködrô tî Béafrikà lânî . Pensé tî mbî kwé à gwè kôjonî nà â wàpâsi sô â kötä â shönî â yé sô à wàràa âlà sô mais ngâ nà â sëwâ tî âlà kwè ngâ. Nà légé tî dèngö ngbàngà sô â tî sô, âlà hîngà ngâ bianî sô â zo tî pakara Bemba âlà sârà â gbâ tî â kötâ â kpälê sô à bi kötä pâsi nà màwà nà yâ tî Ködrö tî Centrafrique. Fängö zo nà â särängö â zo nà pâsi sô à dü lânî sô à yèkè yé tî tàâtënë. Dà kwà tî mbï à lï nà köntâkte nà â wàmûngö lé tî â wàpâsi nà zîya mbï tènè nà âlà ke söngöbé sô à mû âlà nà légé tî décison sô à mû nî sô à mû bé tî ï ngâ mais tàâ tî conséquence nî nà ndô tî â wàpâsï sô làâ à kè tî sô songönî à höndönî.

Nà légé tî särängô kwà tî mbï tongànà Procureur ngâ nà kömândä tî Kötä dàngbàngà nî sôô, à yèkè ngàngü nà li tî mbï tî tènè mbï yédà nà pèkô tî müngö nyângâ wàlà décision sô yè oko à lîngbi encore pëpë tî tene à changé nî, na fadè mbï yèkè respecter nî. Mbï dwâà tî tene mbï sâra kwè tî tene mbï batà kpèngö ndîyâ tî särängö na kwà tî Kötä Dàngbàngà à lütî. Atà töngana à yeke töngasô kwè, â mbênî à mbägë tî décision sô a juge tî majorité tî chambre âlà mû sô à hön gbüngö lï tî mbï, mbï ngba lâkwé na bîbè tî ndjönî sô fadè tî lôndö gè tî gwè nà dàwâà sô fàdé î yèkè kîri nà pèkô nà ndö tî â särângö nà mbîrîmbîrî tongànà tî sô à kè sârà nànî ändö sô.

Töngana tî sôsî â juge ùse sô âla yèkè contre sô âlà tènè nà yâ tî â tënê tî bïbê tî âla sô â mïngi tî â juge tî Chambreê, âlà zî tèré tî âlà kété nà gïgî nà légé tî modèle tî sârângö kwà sô à kè sârà nî na légé tî gïngô â erreur nà ngôyi tî fângô ngbàngà sô chambre d'appel à dùtï tî sârà nî giriri nà yâ tî CPI nà töngö ndânî kâ sô, walà tî sô ONU à zîya na sesë ngâ na à mbênî a dàngbàngà so a yeke na dunîa mobîmba âlà yèkè sârà nà kwà sô.

Na yâ tî a lëgê mayere wala critère sô à zîyà nà sésè nà légé tî äsängö yâ tî â yé sô, chambre d'appel à wâà tî tènè nà ndö tî yëngô dà sô chambre tî première instance à yé dà nà ndô tî yé tî fâà kôzo nà töngöndâtî affaire nî sô à moins ke mbénî tî â wàdêngô kîti nî à bâà à tènè fàdé Chambre à lîngbi tî sï nà hünzïngö tênê tî ndjönî nî nà dawâà tî â yé tî fâà sô pêpe. A juge tî majorité sô, à kpà bâà mon tènè âlà zîya kété nà gïgî â légémànyèrè wàlà â critère sô à zîyaà nî nà sésè sô nà âlà mû mbénî légé tî sârângô nî ndé. Yé sô à mû légé nà zo tî pener keê tongànà Chambre à wàrà légé tî sï nà ndö tî â yé tî fâà sô fàdé à kè mû légé tî bùbà â ndângbâ tênë tî lo wàlà conclusion tî loô, lo kè ngùu wàlà lo kè wôko nî. A mara sarângö yê töngasô sô à fà à tènèé à kè lîngbi tî mélanger â preuve sô Chambre tî première instance à kè nà ngängü tî àsà yânî sï tî hîngà yé kwé tî fâà nà ngôyi tî kïrïngô nà ndô tî ngbàngà sö à fâ nî kôzo àwè sô. Chambre tî appel à dwâà tî gbû sô nà li tî lo nà ngôy sô sï sô lo kè àasà yâ tî ngbàngà sô à dé nî kôzo àwè sô.

Ayeke na vundu na bê mingi sï « kota écart so zô à lingbi tî zî ndânî pêpê à dutî na ya tî jurispridence wala mbetï ndiâ sô alï na ya tî ngbaye tî Kötä Dàngbàngà », ngâ töngana tî sô sï a juge so âlà yèkè contre sô a fa nà gïgî sô èpî ngâ sô sï fängö ngbanga nà â crîtère sô à dè tî bâà yâ nî ndjônî pè tongana tî à ngbèrè ngôbo nî sô, mbîrîmbîrî na ndö tî ginon wala crimes tî ngbûngô zo na ngangü tî längö na lô na â crime sô à bâà kangbîngö pöpö tî a koli na â wali so. Kötä Dàngbàngà a devrait fadè tî fâ a marâ ngbanga töngana sô âpë, surtout na ngoyï sô ï kè gi légé kwé tî fa nà gïgï polèlè na lé tî dunîa mobîmba kengö â shôni ayê tôngàsô sô â wàsârângô nî âlà lïngbi pëpë tî ngbâ sans punition.

Na mbâgé nî ngâ à kpà bâà mon tènè â majorité tî a juge nî âlà pûsù tèré tî âlà kété nà gïgî na yâ tî â müngô nyângâ tî kôjo sôà yèkè nà ndö tö tî fangô ngbàngà wàlà jurisprudence tî Chambre d'appel tî kôjonî nî, èpî ngâ na lêgê sô fângô ngbanga a yeke tambula na nî na pôpo tî a ködrö sô ngâ. Nà ndö lêgê tî ngôbo sô â zîya nà sése tî Wàbïngötënëkpälà wala Accusation a lingbî tî mû nà â yé tî fâà sô fàdé à kè sârà tî tènè légé tî tümbangö pèkô tî â wàkpâlê sô àlà yèkè nà yâ tî â mbénî yékpâlë ndé nà yâ tî avenir sô fàdé à kè dùtî ngàngü. Mbîrîmbîrî nî sô â yékpälë sô à tï nà ndô tî â töngömbérâ nà ndô sârângö sànâ nà zoô; mbîrîmbîrî tongànà wàtênêkpâlê wàlà accusé lo yèkeè lo sô nvenî là lo sârà â yé tî kpälë nî nà màmbôko tô pëpè mais lo yèkè wàkömâde nî èpî â wàsärängö â kpälë nî âlà â môlêngé tî gèré tî lo.

Na ya tî legë tî fàngô ngbanga tî Cour, Chambre d'appel à yèkè tongana ôko mama tî dàkwà tî fângö ngbàngà so tongànà à gbôto tênê tî nbgàngà à gâ nà nî nà dàwà tî lô sî lo mû nyângâ awè sô, déngô kîti nî à yèkè pëpè. Ndalî niî lâ sî tî mbï nà bé tî mbï à lîngbi tî tènè tongànà à gbôto tênê tî ngbàngà nà dawà ti lo sô, Chambre d'appel à dwâà sârà ânguè tongànà lo sârà nà kôjo àwè nà töngöndânî nà tî tènt lo dùtï fidèle nà jurisprudence èpî ngâ nà â légé tî kodê tî kwà sô lo zîya nà sésè kôjo sô. Mbï kè nà békü tî ndjonî wàlà espoir tî tènèé fàdé ï kwè ï kè kîri nà pèkô nà ndö â légémànyèrè wàlà â critère sô à zîyà ândô nà sése nà légé tî hündâ sô fàdé zo à kè hûndà ândè tî tènè â kîri à bâà ndo mbénî nà ndô ngbàngà sô à dè nà li tî lo àwè wàlà appel.

Mbï ngbâ lakwè nà mâbé sô ngbàngà sô à dé lânî nà lï tï Pakara Bemba sô ayeke ngangu nà yâ nî à vùrù na legê tî angba tî â kpîngbangô â yé tî fâà wala a preuve sô à fà nî lâ nî nà dàwäà tî Dangbanga. A kôta tene sô a bï na lï tî Pakara Bemba, tongana fängö zo na lêgë tî birä na fängö gbâ tî â zo lanî kozo kubû tî fango ngbanga wala Chambre préliminaire a à yé dà nà nî bîanî. Na bângo ndo tî à juge sô âlà yèkè contre sô, kôzo kubû tî fango ngbanga wala Chambre de première instance à mâ â wakambisä 77 ngâ sï lo yê dà nà ndö tî â yé tî fâà 733. Fängo ngbànga nî a hûnzi lânî nà tokwagö lo nà da tî kanga sô a juge kwé âlà yê pekônî nà sô âlà sû nî ngâ kwè na mbëtï sô aïri nî fängö ngbàngà sô à yèkè complet. Mbï yê tî fa sô na legê tî organe wàlà mbâgékwà tî tûmbângô pekô tî â wakpälëê sô dakwa tî mbï a yèkè saraâ, ï kè ngà nà ngîyâ nà bé mingï tënë tî särangö kwa mabôko na mabôko sô ï wàrà lanî na mbagué tî â bugbi tî â ködörô sô âlà yeke membre, nà âla sô âlà yeke membre apê ngâ na âla sô kwé amû maboko na ï na ngoyi tî bëmbënbgö ndoô na tûmbângô pekô tî â wakpälëê na ngôyi tî tënëkpälë tî ngbàngà sô ï yèkè nà ndönî sô.

Chambre tî appel à wàrà nyângâ ôko nà ndö tî décison sô âlà mû sô pêpè yâ tî âlà à kângbi nà ndônî : â juge ûse so âlà yeke na ya tî â kôtâwüngönî wala majorité sï amû yangâ tî tënë à zî â tënêkpâlê kwé nà ndö tî lo, tàngà tî ôko tî â juge tî majorité nî sô lo yê tî lo da na legë tî ndïä kïringö nà ndö tî ngbanga nî, èpî lo yê fadê tî tîtene a kîri à fâ ngbàngà nî nà fïnî nî, ngâ â juge ûse laâ sï âlà yé tî âlà dà tî tî tènè lo ngbâ na kângâ.

Tî hünzïngö nî sô, âlà zî ngbanga na lï tî pàkàrà Bemba ndalî tî sô mïngi tî a juge tî Chambre tî appel âlà bâ tî âla sô Chambre tî première instance a sârâ kota erreur na ya tî fangö kôzo ngbanga soô, âla mû raison à tene lâ nî a yeke faute tî pàkàrà Bemba ngbanga tî sô lo assez tû mu nynâgâ nà â zo tî lo tî tënë kây legë tî söröngö âshoni a yê sô âlà dùtî tî sârângônî, wala tî fa ngbanga. A yeke töngà sô laâ sï, a juge na majorité tî Chambre tî appel âlà yé dà pêpè tî tènè à bâà pàkàrà Bemba tongànà responsable tî â crime tongànà kôtâ kômândâ tî ndö tî â kpâlë sô î kè nà ndö nî sô äpè.

Ti ndângbâ nî na nï , mbï yê tî kiri na ndö tî tënë tî â wapasi.

Yongoro légé tî särängö kwà sô à gâ nà justice na ya tî ngbàngà tî Bemba sô à fà na gïgî ngàngû ngâ na mängö nà bê tî â wapâsi tî ködörö sëssë tî Béafrica na ndö tîri tî kângangö legë na asärängö shonî na zo sans punition. Ngbàngà tî Bemba sô à yèkè ngbâ lâkwé tongànà gèré tî ngèndé tî fango na gïgî polêlê ngâ na yengö da sô gbüngö zo nà ngàngü tî lângô nà nî à yèkè crîme légé ôko tongànà fângô â zoô nà mûngô kûngbâ tî â zo nà ngàngü nà ngôy tî biräâ, â yé sô kwé sô à tî nà ndö tî â zo tî ködörö sëssë tî Béafrica sî à sârà âlà wàpâsi; âlà kwé sô âlà bâà pasï na mabokô tî a turugu kpalé tî bugbi so a ïri nî Mouvement tî Libération tî Congo sô Pakara Bemba nveni a yeke lânî kötaâ zo tî li nî. Lo hînga lânî kwé â shönî yê sô âla sârà na ngôyi tî bira so â kporo lânî nà yâ tî ködörö sëssë tî Béafrica na popo tî 2002 na 2003. Arrêt tî Bemba sô à yê da na â yê sôo kwé.

Dàkwà tî mbï à zîya nà ndûzû dütïngö ndùuü nà tèré sô lo lo yèkè nà nî nà â wàpâsi tî Béafrica kwé sô âlà nà yâ tî pâsi à sârà lâsô ngû bàlaôko sô. Ï zîya fàdé lânî lé tï ï ngângângâ nà légé ti â ngôbo kwé sô â zîya nà sésè tî vo nà nyângâ tî â wàkamisà sô à ngbâ lânî kété tî tènè à bùbà légé kwà tî justice ndâlï tî â wàpâsi sô. Pàkàrà Bemba nà azo sô ayèkè na tere tî lo, â hînga âlà tongànà â wàkpälë tî tènè à bùbà légé ti sârângô kwà tî justici nà yâ tî Kötä Dàngbàngà.

 gbâ tî â wàkàamisà tî wàbïngötënëkpälë wàlà Accusation âlà fà ngîyâ tî bé tî âlà nà gïgî ngbàngà tî sô âlà wàrà légé tî fà na gïgî tî tènè nà dunia mobimbà â yé tî pâsi sô à sï nà âlà ngâ nà sôsî â zo à lîngbi tî mä âlà nà sô à sârà sï zo kwé à lîngbi tî reconnaître pâsi sô à tî nà ndö tî âlà sô, yé sô à yèkè tàâ important nà lé tî âlà.

A tâ tongànà à zî â tënëkpälë kwé nà li tî pàkàrà Bemba so à fa à tènè fàdé ândè à kè kàngà lëgê tî fûtàngö pâsî tî â victim wala réparation kwé, fàdé tàâ lo vènî CPI lo kè dùdï ândè tî mu â yé nà yâ tî gogoro tî lo tô tî fûtà nà pâsi tî â victim so. Mbï sû nî lâsô èpî mbï pîkà sâko nà ndö tî décision sô Comité directeur tî nyângâ tî gogoro tî CPI à mû lâsô tî sârà hiyo nà tî tôndâ tî programme tî müngö màbôko nà Centrafrique sô. Lo kè sârà ândè â yé sô tî pensëngônî nà pâsi tî â victim tî ngôyi tî â kpälë tî Bemba ngâ nà tî â kpälë tî gbüngö zo nà ngàngü tî längô nà lo wàlà sângö pâsi nà â zo nà légé tî â yé sô à kângbi yâ tî â kölï nà wâlï sô â ngbâ tî tï nà yâ tî Ködrö tî Centrafrique sô.

Mbéni légé ndé sô î kè nà nî tî särängö nà kwà mais gï döngö gèré ngângângâ nà légé tî â yé sô ï tôndanî tî sârà àwè sô èpî tî bâà ndo nà ndö tî courage nà ngàngü kângängö bé sô â gbâ tî â victim sô âlà kè nànî nà pekô tî kötä â yé tî kpäle sô à tï nà li tï âlà sô tî tènèé, à gbôto â wàsärângö â kpälë sô kwé nà dawâà tî justice. Âlà yèkè kâmbà sô à fà légé nà ï nà sô à mû courage nà ï ngâ tî tènèé ï tiri bérä contre särängö kpälé yàmbà sân kângà wàlà impunité sô.

Même yé nyèin làâ sï à gä tî sï ândè nà pèkô sô, fàdé Dàngbàngà à kè ngbâ lâkwé tî tiri contre â bïngö â kpälë nà sésè yàmbà sân kângä wàlà impunité sô â wàsärängô â kötä â crime âlà kè sârà sô; nà ï kè sârà nî nà döngö gèré tî ngângângâ sân tî kâyingônî. Nà ndö tî särängö kwà tî sô nî sô, dàkwà tî mbï à lütï ngâr nà ndô tî gèré tî lo nà yâ tî rôle tî lo. Lo kè sârà â yé sô gï nà bätängô nà yâ tî li ti lo bängöpäsi tî â viktim.

Dakwa tî procureur tî kûru penâli eterenasonäli; a yeke sâra â kwa tî bëmbënbgö ndoô, na tûmbângô pekô tî â wakpälëê, na tî bgüngö âla tî gwe na âla na dawa tî ngbanga, â kötä kpälë sô a ke tônganâ fângö â zo tî hûnzi mârä tî âlà, fängö gbâ tî â zo, fängö zo nay â tî dà tî kângà nà ngôyi lêgë tî birä, lo yeke sâra kwa lo ôko, sans tí tènè mbéní ködörö à kòmàndé lo. A yeke ngbérè yé ngû sâkê ûse na ndönî otâ lâa sï Dakwa sô a yeke bëmbëndö na ndö tî â shönî yê sô à lï na ngbe tî ngängü tî fângö ngbanga tî CPI na yâ ti â ködröô tônganâ Burundi, Côte d'Ivoire, Darfour (na Soudan), na Géorgie, na Kenya, na Libye, na Mali, na Ouganda, na sêse tî Bêafrica (nà ndö tî â tënë kpälê üse ndê ndeê), ngâ nà sêse tî Congo Démocratique. Procureur à hûndà nà Kôzo dà kwà tî konvokason ûsè wala Chambre préliminaire II tî Dàngbanga tî tènè tènè lo t¨ndâ tî bëmbënbgöndoô na ndö tî â yé sô à kè sârà yé nà république islamiqie ngâ nà sésè tî Afghanistan nâ. Na mbagé, Dakwa a töndâ tî äsängö â yâ tî â tënë nà ndö na ndö tî â yê sô a yeke tâmbulâ na Colombie, na Guinée, na Iraq/Royaume-Uni, na Nigéria, na Palestine, na Philippines, na sêse tî Gabon, na Ukraine nga na Venezuela.

Sango nî: dakwa tî procureur | OTPNewsDesk@icc-cpi.int

Source : Office of the Prosecutor